Браузеріңізді жаңартып, бетті қайта ашып көріңіз. Сұрақ болса: dansaiofficial@gmail.com
Страница не открывается? Обновите браузер и откройте страницу снова. Вопросы: dansaiofficial@gmail.com
Мемлекеттік қызметшілердің әдеп кодексі мемлекеттік қызметшілердің қызметтік әдебінің стандарттарын белгілейді. Яғни мемлекеттік қызметші азаматтармен және әріптестерімен қалай қарым-қатынас жасайтынын, көпшілік алдында қалай сөйлейтінін, қызметтен тыс уақытта өзін қалай ұстайтынын осы Кодекс реттейді. Ресми атауы: Қазақстан Республикасы мемлекеттік қызметшілерінің әдеп кодексі. Кодекс Қазақстан Республикасы Президентінің 2015 жылғы 29 желтоқсандағы № 153 Жарлығымен бекітілген.
Қазіргі мәтіні 2022 жылғы 22 ақпандағы № 814 Жарлықпен жаңа редакцияда жазылған. Соңғы өзгерістерді 2026 жылғы 1 шілдедегі № 1337 Жарлық енгізді, олар сол күннен бастап қолданылады. Сондықтан «әдеп кодексі 2026» деп іздесеңіз, дәл осы редакцияны оқыңыз.
Кодекстің мақсаты 2-тармақта жазылған: ол қоғамның мемлекеттік органдарға деген сенімін нығайтуға, мемлекеттік қызметте өзара қарым-қатынастың жоғары мәдениетін және парасаттылық атмосферасын қалыптастыруға, сондай-ақ мемлекеттік қызметшілердің әдепсіз мінез-құлық жағдайларының алдын алуға бағытталған. Кодекс барлық мемлекеттік қызметшілерге міндетті (4-тармақ). «Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызметі туралы» Заңның 12-бабы да мемлекеттік қызметшіні қызметтік әдепті сақтауға міндеттейді және Әдеп кодексін Қазақстан Республикасының Президенті бекітетінін белгілейді.
Кодексте бап жоқ. Ол 5 тарауға бөлінген 12 тармақтан тұрады. Үш тармақтың ішінде тармақшалар бар: 5-тармақта 6 әдептік қағидат, 6-тармақта мемлекеттік қызметшіге қойылатын 10 талап, 8-тармақта әріптестермен қарым-қатынастағы 8 талап. Сондықтан нормаға сілтеме «6-тармақтың 4) тармақшасы» деп жазылады.
| Тарау | Атауы | Тармақтар |
|---|---|---|
| 1-тарау | Жалпы ережелер | 1–4 |
| 2-тарау | Мемлекеттік қызметтің әдептік қағидаттары | 5 |
| 3-тарау | Мемлекеттік қызметшілердің қызметтік әдебінің стандарттары | 6–10 |
| 4-тарау | Қызметтік әдепті бұзудың профилактикасы бойынша үйлестіру | 11 |
| 5-тарау | Қызметтік әдепті бұзғаны үшін жауаптылық | 12 |
Төменде: 2026 жылы не өзгерді, Кодекстің толық мәтіні және 5 сұрақтан тұратын тест.
Кодекске соңғы өзгерісті 2026 жылғы 1 шілдедегі № 1337 Жарлық енгізді. Ол Кодекстің үш тармағын өзгертті: 1, 6 және 8-тармақтарды. Жаңа тармақ та, тармақша да қосылған жоқ, нөмірлеу бұрынғыдай қалды. Өзгергені тек бірнеше сөз. Кестені «Әділет» жүйесіндегі Кодекстің алдыңғы және қазіргі редакцияларын салыстырып жасадық.
| Норма | Бұрын (2026 жылғы 1 шілдеге дейін) | Қазір (2026 жылғы 1 шілдеден бастап) |
|---|---|---|
| 1-тармақтың екінші бөлігі | …халқының бірлігі мен елдегі ұлтаралық келісімді нығайтуға ықпал етуге… | …халқының бірлігі мен елдегі этносаралық және конфессияаралық келісімді нығайтуға ықпал етуге… |
| 6-тармақтың 4) тармақшасы | …қарым-қатынаста әдептілік таныту, дөрекілік, қадір-қасиетін кемсіту, әдепсіздік және… | …қарым-қатынаста әдептілік таныту, дөрекілік, ар-намысын, қадір-қасиетін кемсіту, әдепсіздік және… |
| 8-тармақтың 7) тармақшасы | …қатысты негізсіз айыптауларға, дөрекілік, қадір-қасиетін кемсіту, әдепсіздік және… | …қатысты негізсіз айыптауларға, дөрекілік, ар-намысын, қадір-қасиетін кемсіту, әдепсіздік және… |
Мағынасы бойынша екі өзгеріс бар.
Жарлық 6-тармақтың 5) тармақшасын да жаңа редакцияда жазды. Орыс тіліндегі мәтінде оған «честь» сөзі қосылды. Ал қазақ тіліндегі мәтінде бұл тармақша бұрыннан «мемлекеттік органдардың абыройы мен беделіне» деп жазылған, сондықтан жаңа редакцияда да сөзі өзгерген жоқ. Кестеде сөзі өзгерген нормалар ғана берілген.
Төменде Кодекстің толық мәтіні берілген, 2026 жылғы 1 шілдедегі редакция (№ 1337 Жарлықпен енгізілген өзгерістерімен). Мәтінді «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесінен алдық: тармақтардың сөзі өзгертілмеді, тек ресми ескертулерді алып тастадық. Түпнұсқасы: adilet.zan.kz.
Қазақстан Республикасы мемлекеттік қызметшілерінің әдеп кодексі
1. Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызметі қоғам өмірінде ерекше рөл атқарады. Ол қоғамның тыныс-тіршілігін қамтамасыз етуді және қоғамдық мүдделерді ең үздік және тиімді тәсілмен қанағаттандыруды білдіреді.
Мемлекеттік қызмет қоғам мүдделеріне адалдық танытуға және Қазақстан халқының бірлігі мен елдегі этносаралық және конфессияаралық келісімді нығайтуға ықпал етуге, мемлекеттік тіл мен басқа тілдерге, Қазақстан халқының дәстүрлері мен ғұрыптарына құрметпен қарауға міндеттейді.
Мемлекеттік қызметшілер өз қызметінде мемлекеттік саясатты ұстануға және оны дәйекті түрде іс жүзіне асыруға, қоғамның мемлекеттік қызметке, мемлекет пен оның институттарына деген сенімін сақтауға және нығайтуға ұмтылуы тиіс.
Қоғам мемлекеттік қызметшілер өз міндеттері мен функцияларын заңдарға сәйкес барлық адал ниетімен құзыретті және тиімді түрде орындайды деп есептейді.
Мемлекеттік қызмет атқару қоғам мен мемлекет тарапынан ерекше сенім білдіру болып табылады және мемлекеттік қызметшілердің қызметтік әдебіне жоғары талаптар қояды.
2. Қазақстан Республикасы мемлекеттік қызметшілерінің осы әдеп кодексі (бұдан әрі – Кодекс) мемлекеттік қызметшілердің қызметтік әдебінің стандарттарын белгілейді және қоғамның мемлекеттік органдарға деген сенімін нығайтуға, мемлекеттік қызметте өзара қарым-қатынастың жоғары мәдениетін және парасаттылық атмосферасын қалыптастыруға, сондай-ақ мемлекеттік қызметшілердің әдепсіз мінез-құлық жағдайларының алдын алуға бағытталған.
3. Кодекстің мәтіні мемлекеттік органдардың ғимараттарында көпшіліктің қарауына қолжетімді жерлерде орналастырылады.
4. Осы Кодексте белгіленген қызметтік әдеп стандарттары барлық мемлекеттік қызметшілер үшін міндетті.
5. Мемлекеттік қызметшілердің қызметтік әдебі мынадай қағидаттарға негізделеді:
1) адал ниеттілік – қоғам игілігі үшін мемлекетке кәсіби және жауапты қызмет ету;
2) адалдық – өз міндеттеріне шынайы көзқарас;
3) әділдік – жеке және заңды тұлғалардың, қоғамдық топтар мен ұйымдардың ықпалына қарамастан заңды шешім қабылдау және кез келген мән-жайлар бойынша біржақтылық пен субъективтілік себебінен адамдарды кемсітуге жол бермеу;
4) ашықтық – жұртшылықпен жұмыс істеуге дайын екенін көрсету және өз іс-қимылының ашықтығын қамтамасыз ету;
5) сыпайылық – азаматтар мен әріптестерге дұрыс және құрметпен қарау;
6) клиентке бағдарлану – мемлекеттік қызметтерді тұтынушы ретінде халықтың сұраныстарына толықтай бағдарлай отырып, көрсетілетін мемлекеттік қызметтердің сапасын арттыру және жолданымдарды қарау кезiнде төрешiлдiк көрiнiстерiне және әуре-сарсаңға салуға жол бермеу жөнінде шаралар қабылдау.
6. Мемлекеттік қызметшілерге мынадай талаптар қойылады:
1) қарапайым болу, жалпыға бірдей қабылданған моральдық-әдептік нормаларды сақтау, шындыққа сәйкес келмейтін мәліметтерді таратпау;
2) мемлекет мүдделеріне және азаматтардың құқықтарына нұқсан келтіретін әрекеттерге қарсы тұру;
3) заңда белгіленген шектеулерді сақтау, мүдделер қақтығысын болдырмау;
4) азаматтармен қарым-қатынаста әдептілік таныту, дөрекілік, ар-намысын, қадір-қасиетін кемсіту, әдепсіздік және бейәдеп мінез-құлық фактілеріне жол бермеу, өздерінің әрекеттерімен және мінез-құлқымен олардың тарапынан сынға себепкер болмау;
5) іскерлік әдеп пен ресми мінез-құлық қағидаларын сақтау, азаматтардың көз алдында өздері өкілі болып табылатын мемлекеттік органдардың абыройы мен беделіне айқын нұқсан келтіретін әрекеттер жасауға жол бермеу;
6) лауазымдық міндеттерді атқаруға байланысты кез келген сипатта құқыққа сыйымсыз уәделерді бермеу және құқыққа сыйымсыз міндеттемелерді алмау;
7) жеке сипаттағы мәселелерді шешу кезінде мемлекеттік органдардың, ұйымдардың, мемлекеттік қызметшілер мен өзге де адамдардың қызметіне ықпал ету үшін қызметтік жағдайын, сондай-ақ онымен байланысты мүмкіндіктерді қоғамдық және діни бірлестіктердің, басқа да коммерциялық емес ұйымдардың мүдделерінде, оның ішінде оларға өзінің көзқарасын насихаттау үшін пайдаланбау;
8) мемлекеттік меншіктің сақталуын қамтамасыз ету, мемлекеттік мүлікті тек нысаналы мақсаты бойынша, лауазымдық міндеттерін және рұқсат етілген қызмет түрлерін орындау үшін пайдалану;
9) қызметтік міндеттерді адал орындауға кедергі келтіретін құқыққа сыйымсыз қаржылық және мүліктік мүдделерді қудаламау;
10) қызметтік міндеттерін орындауға байланысты жағдайларды қоспағанда, ойын мекемесіне барудан тартыну.
7. Мемлекеттік қызметшінің қызметтік міндеттерді орындау кезіндегі сырт келбеті мемлекеттік аппараттың беделін нығайтуға ықпал етуге, ресмилікпен, ұстамдылықпен және ұқыптылықпен ерекшеленетін жалпыға бірдей қабылданған іскерлік стиліне сай болуға тиіс.
8. Мемлекеттік қызметшілер әріптестерімен қызметтік қарым-қатынаста:
1) ұжымда іскерлік және жанашыр өзара қарым-қатынас пен сындарлы ынтымақтастықты орнату мен нығайтуға ықпал етуге;
2) басқа мемлекеттік қызметшілер тарапынан қызметтік әдеп нормаларын бұзудың жолын кесуге не оған жол бермеу жөнінде өзге де шараларды қабылдауға;
3) ұжымда әріптестерінің ар-намысы мен қадір-қасиетіне нұқсан келтіретін жеке және кәсіби қасиеттерін талқылаудан тартынуға;
4) өзінің мінез-құлқымен бейтараптықтың, әділдіктің, риясыздықтың, жеке адамның ар-намысы мен қадір-қасиетіне құрметпен қараудың үлгісі болуға;
5) қызметшілердің ар-намысы мен қадір-қасиетін кемсітушіліктің және оған қолсұғушылықтың кез келген нысандарын болдырмайтын қолайлы моральдық-психологиялық ахуал жасауға бағытталған шаралар қабылдауға;
6) жалпыға бірдей қабылданған моральдық-әдептілік нормаларға үйлеспейтін әрекеттер жасауға мәжбүрлемеуге;
7) әріптестеріне қатысты негізсіз айыптауларға, дөрекілік, ар-намысын, қадір-қасиетін кемсіту, әдепсіздік және бейәдеп мінез-құлық фактілеріне жол бермеуге;
8) әріптестеріне өзінің діни нанымдарын таңбауға, қол астындағы қызметшілерді қоғамдық және діни бірлестіктердің, басқа да коммерциялық емес ұйымдардың қызметіне қатысуға мәжбүрлемеуге тиіс.
9. Мемлекеттік қызметшілер мемлекеттік саясат және қызметтік жұмыс мәселелері жөніндегі өз пікірін, егер ол мемлекеттік саясаттың негізгі бағыттарына сәйкес келмесе, жариялауға рұқсат етілмеген қызметтік ақпаратты ашатын болса және мемлекеттің лауазымды адамдарының, мемлекеттік басқару органдарының, басқа да мемлекеттік қызметшілердің атына әдепсіз сөздерді қамтитын болса, көпшілік алдында білдірмеуге тиіс.
Мемлекеттік орган қызметінің мәселелері бойынша көпшілік алдында сөйлеуді оның басшысы немесе мемлекеттік органның осыған уәкілеттік берілген лауазымды адамдары жүзеге асырады.
Мемлекеттік қызметшілер пікірталастарды мемлекеттік қызметтің беделіне нұқсан келтірместен, дұрыс нысанда жүргізуге тиіс.
10. Мемлекеттік қызметшілер қызметтен тыс уақытта жалпыға бірдей қабылданған моральдық-әдептілік нормаларын ұстануға, кішіпейілділік танытуға, тиісті көрсетілетін қызметтерді алу кезінде өзінің лауазымдық жағдайын баса көрсетпеуге және пайдаланбауға және қоғамдық имандылыққа қолсұғумен ұштасқан қоғамға қарсы мінез-құлық жағдайларына жол бермеуге тиіс.
11. Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі уәкілетті орган заңнамаға сәйкес қызметтік әдепті бұзудың профилактикасы бойынша үйлестіруді жүзеге асырады.
12. Мемлекеттік қызметшілердің қызметтік әдеп стандарттарын бұзуы тәртіптік жауаптылыққа әкеп соғады.
Үш сұрақ 2026 жылы өзгерген тармақтардан алынған. Қалған екеуі Кодекс кімге міндетті және оны бұзғаны үшін қандай жауаптылық болатыны туралы. Нұсқаны таңдасаңыз, дұрыс жауап пен Кодекстің тармағы ашылады. Тағы 10 сұрақты басты беттегі тегін демо-тестте шешіп көріңіз.
Кодекске сәйкес мемлекеттік қызмет елде нені нығайтуға ықпал етуге міндеттейді?
Дұрыс жауап: C) Қазақстан халқының бірлігі мен этносаралық және конфессияаралық келісімді. Әдеп кодексінің 1-тармағының екінші бөлігі (2026 жылғы 1 шілдедегі № 1337 Жарлықпен өзгертілген редакцияда): мемлекеттік қызмет Қазақстан халқының бірлігі мен елдегі этносаралық және конфессияаралық келісімді нығайтуға ықпал етуге міндеттейді.
Негіз: Әдеп кодексі, 1-тармақ
Кодексте белгіленген қызметтік әдеп стандарттары кім үшін міндетті?
Дұрыс жауап: D) Барлық мемлекеттік қызметшілер үшін. Әдеп кодексінің 4-тармағы: Кодексте белгіленген қызметтік әдеп стандарттары барлық мемлекеттік қызметшілер үшін міндетті.
Негіз: Әдеп кодексі, 4-тармақ
Кодекске сәйкес мемлекеттік қызметші азаматтармен қарым-қатынаста өз әрекеттерімен және мінез-құлқымен неге себепкер болмауы тиіс?
Дұрыс жауап: C) Олар тарапынан сынға. Әдеп кодексінің 6-тармағының 4) тармақшасы (2026 жылғы 1 шілдедегі № 1337 Жарлықпен өзгертілген редакцияда): азаматтармен қарым-қатынаста мемлекеттік қызметші өз әрекеттерімен және мінез-құлқымен олар тарапынан сынға себепкер болмауы тиіс.
Негіз: Әдеп кодексі, 6-тармақ, 4) тармақша
Кодекс бойынша мемлекеттік қызметші әріптестеріне қатысты төмендегілердің қайсысына жол бермеуге тиіс?
Дұрыс жауап: B) Негізсіз айыптауларға. Әдеп кодексінің 8-тармағының 7) тармақшасы (2026 жылғы 1 шілдедегі № 1337 Жарлықпен өзгертілген редакцияда): әріптестеріне қатысты негізсіз айыптауларға, дөрекілік, ар-намысын, қадір-қасиетін кемсіту, әдепсіздік және бейәдеп мінез-құлық фактілеріне жол берілмейді.
Негіз: Әдеп кодексі, 8-тармақ, 7) тармақша
Кодекске сәйкес мемлекеттік қызметшілердің қызметтік әдеп стандарттарын бұзуы қандай жауаптылыққа әкеп соғады?
Дұрыс жауап: C) Тәртіптік. Әдеп кодексінің 12-тармағы: мемлекеттік қызметшілердің қызметтік әдеп стандарттарын бұзуы тәртіптік жауаптылыққа әкеп соғады.
Негіз: Әдеп кодексі, 12-тармақ
Мемлекеттік қызметке кіруге арналған заңнама тестінде Мемлекеттік қызметшілердің әдеп кодексі бойынша 10 сұрақ бар. Өту үшін осы акт бойынша кемінде 5 дұрыс жауап керек.
Тренажердегі сұрақтар Президенттің № 153 Жарлығымен бекітілген кодекстің 2022 жылғы редакциясы, 2026 жылғы № 1337 Жарлықпен енгізілген өзгерістерімен бойынша құрастырылған.
Қызметтік әдеп қағидаттары, азаматтармен және әріптестермен қарым-қатынас, сырт келбет, көпшілік алдында сөйлеу және жауаптылық.
2026 жылғы 1 шілдедегі № 1337 Жарлық 1, 6 және 8-тармақтардың сөзін өзгертті. «Ұлтаралық келісімнің» орнына енді «этносаралық және конфессияаралық келісім» деп жазылған, ал азаматтармен және әріптестермен қарым-қатынас туралы тармақшаларға «ар-намысын» сөзі қосылды. Өзгерістер 2026 жылғы 1 шілдеден бастап қолданылады, Кодекс бұрынғыдай 12 тармақтан тұрады.
Кодексте 12 тармақ бар, олар 5 тарауға бөлінген, ал бап жоқ. 5-тармақта 6 әдептік қағидат, 6-тармақта мемлекеттік қызметшіге қойылатын 10 талап, 8-тармақта әріптестермен қызметтік қарым-қатынастағы 8 талап берілген.
Кодекстің 4-тармағына сәйкес, онда белгіленген қызметтік әдеп стандарттары барлық мемлекеттік қызметшілер үшін міндетті. «Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызметі туралы» Заңның 12-бабы да мемлекеттік қызметшіні қызметтік әдепті сақтауға міндеттейді. Ал «Б» корпусының әкімшілік мемлекеттік лауазымына кандидаттар Кодексті заңнама тестінде тапсырады: оған 55 сұрақтың 10-ы арналған.
Кодекстің 12-тармағы бойынша қызметтік әдеп стандарттарын бұзу тәртіптік жауаптылыққа әкеп соғады. «Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызметі туралы» Заңның 12-бабына сәйкес бұл жауаптылық атқаратын мемлекеттік лауазымынан шығаруға дейін барады. Қызметтік әдепті сақтамағаны үшін жұмыстан шығарылған адам бір жыл бойы мемлекеттік қызметке қабылданбайды (Заңның 21-бабы 2-тармағының 9) тармақшасы), ал басшы лауазымға бұл мерзім ұзағырақ (21-баптың 3-тармағы).
Ресми мәтіні «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесінде: adilet.zan.kz. Толық мәтінін 2026 жылғы 1 шілдедегі редакциясымен осы беттен де оқи аласыз. Ал Кодекстің 3-тармағы бойынша оның мәтіні мемлекеттік органдардың ғимараттарында көпшіліктің қарауына қолжетімді жерлерде орналастырылады.
Мемлекеттік қызметке кіруге арналған заңнама тестінде 55 сұрақ бар, оның 10-ы Әдеп кодексі бойынша. Өту үшін барлығы кемінде 30 дұрыс жауап және әр акт бойынша кемінде 5 дұрыс жауап керек. Барлық 55 сұраққа 55 минут беріледі.
Акт бойынша жаттығу, нағыз тесттегідей сынақ тест және қателермен жұмыс.