«Б» корпусы деген не? Бұл — мемлекеттік органдардың қызметін ұйымдастырушылық, құқықтық, ақпараттық, талдамалық, қаржылық-экономикалық және өзге де функционалдық сүйемелдеуді қамтамасыз ететін және «А» корпусына жатпайтын әкімшілік мемлекеттік лауазымдар (№ 290-VIII Заңның 1-бабының 5) тармақшасы). Оларға конкурс арқылы орналасасыз, ал конкурсқа алдын ала заңнаманы білуге арналған тесттен өткен азаматтар жіберіледі (28-бап). «А» корпусына басқарушылық деңгейдегі лауазымдар жатады, оларға конкурссыз тағайындайды (27-бап).
gostest24.kz редакциясы · · 8 мин оқу
Заң редакциясы: № 290-VIII, 2026 жылғы 14 шілдедегі өзгерісімен · Лауазымдар тізілімі: Президенттің № 150 Жарлығы, қолданыстағы редакциясы · Тексерілді: 29.10.2026 · Әділет
«Б» корпусы және «А» корпусы: 1-баптағы анықтамалар
№ 290-VIII Заңда саяси, сайланған және әкімшілік мемлекеттік қызметшілер бар (1-баптың 2), 26) және 27) тармақшалары). Әкімшілік мемлекеттік қызметші өз қызметін «"А" және "Б" корпустарының әкімшілік мемлекеттік лауазымдарында» атқарады (1-баптың 2) тармақшасы). Яғни әкімшілік мемлекеттік қызмет екі корпустан тұрады.
"Б" корпусының әкімшілік мемлекеттік лауазымдары – саяси, сайланатын және әкімшілік мемлекеттік қызметшілер лауазымдарының тізілімінде көзделген, мемлекеттік органдардың қызметін ұйымдастырушылық, құқықтық, ақпараттық, талдамалық, қаржылық-экономикалық және өзге де функционалдық сүйемелдеуді, мемлекеттің функциялары мен міндеттерін тиісті мемлекеттік орган өкілеттігінің шегінде іске асыруды қамтамасыз ететін және "А" корпусының әкімшілік мемлекеттік лауазымдарына жатпайтын әкімшілік мемлекеттік лауазымдар
— № 290-VIII Заң, 1-бап, 5) тармақша
"А" корпусының әкімшілік мемлекеттік лауазымдары – осы Заңда және саяси, сайланатын және әкімшілік мемлекеттік қызметшілер лауазымдарының тізілімінде көзделген, Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызметіне кірудің, оны өткеру мен тоқтатудың ерекше тәртібі, сондай-ақ арнаулы біліктілік талаптары көзделген басқарушылық деңгейдегі әкімшілік мемлекеттік лауазымдар
— № 290-VIII Заң, 1-бап, 1) тармақша
Қарапайым тілмен айтсақ, басқарушылық «А» корпусынан басқа әкімшілік қызметтің бәрі «Б» корпусына жатады. Мысалға, ауылдық округ әкімі аппаратының жетекші маманы да, орталық атқарушы орган комитеті төрағасының орынбасары да «Б» корпусында. Төменгі лауазым да осы корпусқа жатады: Заң оны штат кестесі бойынша төмен тұрған «Б» корпусының лауазымы деп атайды (1-баптың 28) тармақшасы).
«Б» корпусына кімдер жатады: тізілім бойынша санаттары
Нақты лауазымдар тізілімде жазылған, оны Президент бекітеді (Заңның 23-бабының 3-тармағы). Әкімшілік лауазымдар үшін санаттар белгіленеді, ал саяси лауазымдар үшін санат жоқ (23-баптың 2-тармағы). «Әділет» жүйесінде Президенттің 2015 жылғы 29 желтоқсандағы № 150 Жарлығымен бекітілген Мемлекеттік саяси және әкімшілік қызметшілер лауазымдарының тізілімі қолданыста тұр. Оған 2026 жылы да өзгерістер енгізілді, соның ішінде 2026 жылғы 1 шілдедегі № 1337 Жарлықпен. Тізілімде «Б» корпусы мемлекеттік органның деңгейіне қарай бес санаттар тобына бөлінген:
| Топ | Қай жерде (тізілім бойынша, қысқаша) | Санаттар |
|---|---|---|
| A | Президент Әкімшілігі, Қауіпсіздік Кеңесінің Аппараты | A-1 … A-5 |
| B | Құрылтай Аппараты, Үкімет Аппараты, Сот әкімшілігі, Конституциялық Сот Аппараты және басқалар | B-1 … B-6 |
| C | Президентке тікелей бағынатын және есеп беретін органдар, орталық атқарушы органдар мен олардың ведомстволары, шетелдегі мекемелер; орталық органдардың өңіраралық және облыстық бөлімшелері, республикалық маңызы бар қалалар мен астанадағы бөлімшелері (C-O); аудандардағы және облыстық маңызы бар қалалардағы бөлімшелері (C-R) | C-1 … C-5, C-O-1 … C-O-6, C-R-1 … C-R-5 |
| D | облыстар, республикалық маңызы бар қалалар мен астана әкімдерінің, мәслихаттарының және тексеру комиссияларының аппараттары; осы деңгейдегі атқарушы органдар (D-O); облыстық атқарушы органдарға есеп беретін аудандық атқарушы органдар мен облыстық маңызы бар қалалардың атқарушы органдары (D-R) | D-1 … D-5, D-O-1 … D-O-6, D-R-1 … D-R-5 |
| E | аудандар, қаладағы аудандар және облыстық маңызы бар қалалар әкімдерінің аппараттары, аудандар мәслихаттарының аппараттары; аудандық атқарушы органдар және басқалар (E-R); аудандық маңызы бар қалалар, ауылдар, кенттер, ауылдық округтер әкімдерінің аппараттары (E-G) | E-1 … E-5, E-R-1 … E-R-5, E-G-1 … E-G-4 |
Әріптен кейінгі сан лауазымның топ ішіндегі деңгейін көрсетеді: сан неғұрлым кіші болса, лауазым соғұрлым жоғары, ал соңғы санатта мамандар тұр. Мысалға, E-G-1 әкімнің орынбасары, ал E-G-4 жетекші маман. C-1 орталық атқарушы орган комитеті төрағасының орынбасары, ал C-5 сарапшы.
«А» корпусы мен «Б» корпусының айырмасы
| Нені салыстырамыз? | «А» корпусы | «Б» корпусы |
|---|---|---|
| Бұл не | мемлекеттік қызметке кірудің, оны өткеру мен тоқтатудың ерекше тәртібі бар басқарушылық деңгейдегі лауазымдар (1-баптың 1) тармақшасы) | мемлекеттік органдардың жұмысын функционалдық сүйемелдейтін, «А» корпусына жатпайтын лауазымдар (1-баптың 5) тармақшасы) |
| Лауазымға қалай орналасады | конкурссыз тағайындау: уәкілетті комиссиямен, ал кейбір лауазымдарға уәкілетті органмен келісу бойынша; Президент келісусіз тағайындайды (27-баптың 1-тармағы) | конкурстық негізде, Заңда көзделген жағдайлар мен жергілікті өкілді органдар тағайындайтын жағдайлардан басқа (28-баптың 1-тармағы) |
| Заңнаманы білуге арналған тест | 27-бапта тестілеу туралы айтылмайды | конкурсқа жіберудің шарты (28-баптың 2-тармағының екінші бөлігі) |
| Біліктілік талаптары | арнаулы талаптар, оларды уәкілетті органның ұсынуы бойынша Президент бекітеді (23-баптың 6-тармағы) | тағайындау құқығы бар адам үлгілік талаптар негізінде уәкілетті органмен келісіп бекітеді, ал үлгілік талаптарды уәкілетті орган бекітеді (23-баптың 4-тармағы) |
| Қызметшінің құжаты | қызметтік куәлік (30-баптың 4-тармағының үшінші бөлігі) | сәйкестендіру картасы; Құрылтай Аппаратында, Қауіпсіздік Кеңесі Аппаратында, Президент Әкімшілігінде және Үкімет Аппаратында қызметтік куәлік беріледі (30-баптың 4-тармағы) |
| Ротациялау | саяси лауазымдарға және «А» корпусының лауазымдарына (37-баптың 1-тармағы) | «Б» корпусының лауазымдарына, оны уәкілетті орган үйлестіреді (37-баптың 1 және 2-тармақтары) |
| Жұмыстан шығару | қосымша негіз: тағайындау құқығы бар адамның уәкілетті комиссия ұсынымдары негізінде қабылдаған шешімі (67-баптың 6-тармағы) | саяси қызметшілердің және мемлекеттік орган басшыларының ауысуы олардың бастамасы бойынша қызметті тоқтатуға негіз болмайды (67-баптың 7-тармағы) |
| Тізілімдегі санаттар | 1 және 2-санаттар | A, B, C, D, E санаттар топтары |
«А» корпусының лауазымына орналасқан азаматпен еңбек шарты жасалады (27-баптың 2-тармағы). Ал «Б» корпусына конкурссыз тек Заңда көзделген жағдайларда (28-баптың 4–9-тармақтары) және жергілікті өкілді органдар тағайындағанда (28-баптың 1-тармағы) қабылдайды. Мысалға, уақытша бос лауазымға бір жылдан аспайтын мерзімге конкурссыз қабылдауға болады. Бұл жағдайлар туралы толығырақ мемлекеттік қызметке қалай кіруге болатыны туралы мақалада жаздық.
Заңнаманы білуге арналған тестті кім тапсырады
Тестті «Б» корпусының әкімшілік лауазымдарына кандидаттар тапсырады. Мұны Тестілеу қағидаларындағы бағдарламаның атауынан-ақ көруге болады:
"Б" корпусының мемлекеттік әкімшілік лауазымдарына орналасуға кандидаттарды Қазақстан Республикасының мемлекеттік тілі және заңнамаларын білу тестілеу бағдарламасы
— Тестілеу қағидаларына 2-қосымша (ҚР Мемлекеттік қызмет істері агенттігі Төрағасының 2025 жылғы 8 желтоқсандағы № 196 бұйрығы)
Уәкілетті орган айқындайтын тәртіппен тестілеу рәсімдерінен алдын ала өткен азаматтар конкурсқа қатысуға жіберіледі.
— № 290-VIII Заң, 28-бап, 2-тармақ, екінші бөлік
Ерекшелік бар: конкурсқа қатысатын мемлекеттік қызметшілер заңнама тестін тапсырмайды (Тестілеу қағидаларының 4-тармағы). Қағидалардың өзі «Әділет» жүйесіндегі № 196 бұйрықта тұр.
«Б» корпусына арналған заңдар: тестке қандай актілер кіреді
- Қазақстан Республикасының Конституциясы: 15 сұрақ;
- «Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызметі туралы» Заң: 15 сұрақ;
- «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» Заң: 15 сұрақ;
- Мемлекеттік қызметшілердің әдеп кодексі: 10 сұрақ.
Барлығы 55 сұрақ, оған 55 минут беріледі. Тесттен өту үшін кемінде 30 дұрыс жауап және әр акт бойынша кемінде 5 дұрыс жауап керек. Мемлекеттік тілді білуге арналған тест бөлек өтеді: 20 сұрақ, 20 минут, өту шегі белгіленбейді. Толығырақ мемлекеттік қызмет тесті қалай өтетіні туралы мақалада оқи аласыз.
Біздің тренажер тек заңнаманы білуге арналған тестке дайындайды. Жеке қасиеттерді бағалауға, конкурсқа және мемлекеттік тіл тестіне ол дайындамайды. Сұрақтардың форматын 10 тегін сұрақтан көре аласыз.
Өзіңізді тексеріңіз: «Б» корпусы туралы 3 сұрақ
Саяси, сайланатын және әкімшілік мемлекеттік қызметшілер лауазымдарының тізілімін кім бекітеді?
- A) уәкілетті органның ұсынуы бойынша Үкімет
- B) Үкіметпен келісу бойынша уәкілетті орган
- C) Президенттің ұсынуы бойынша Құрылтай
- D) уәкілетті органның ұсынуы бойынша Президент
Дұрыс жауап: D) уәкілетті органның ұсынуы бойынша Президент. Заңның 23-бабының 3-тармағы: лауазымдар тізілімін уәкілетті органның ұсынуы бойынша Қазақстан Республикасының Президенті бекітеді.
Негіз: № 290-VIII Заң, 23-бап, 3-тармақ
Мемлекеттік қызметшілердің "Б" корпусының бос және уақытша бос лауазымдарына ауысу арқылы орналасу тәртібін кім айқындайды?
- A) уәкілетті органның ұсынуы бойынша Үкімет
- B) кадр қызметімен келісу бойынша мемлекеттік орган басшысы
- C) уәкілетті органның ұсынуы бойынша Президент
- D) Үкіметтің ұсынуы бойынша уәкілетті комиссия
Дұрыс жауап: C) уәкілетті органның ұсынуы бойынша Президент. Заңның 36-бабы: "Б" корпусының лауазымдарына ауысу арқылы орналасу тәртібін уәкілетті органның ұсынуы бойынша Президент айқындайды.
Негіз: № 290-VIII Заң, 36-бап
Саяси мемлекеттік қызметші (мемлекеттік орган басшысы) ауысқанда "Б" корпусының әкімшілік мемлекеттік қызметшілеріне қатысты Заң не белгілейді?
- A) жаңа басшы тағайындалғаннан кейін үш ай ішінде оларды жұмыстан шығаруға құқылы
- B) жаңа басшы бір жыл бойы олардың лауазымдық нұсқаулықтарын өзгерте алмайды
- C) басшының ауысуы оның бастамасы бойынша олардың қызметін тоқтатуға негіз болмайды
- D) олар бір жыл ішінде басқа мемлекеттік органға ротациялануға тиіс
Дұрыс жауап: C) басшының ауысуы оның бастамасы бойынша олардың қызметін тоқтатуға негіз болмайды. Заңның 67-бабының 7-тармағы: саяси қызметшілердің, мемлекеттік органдар басшыларының ауысуы олардың бастамасы бойынша "Б" корпусы қызметшілерінің қызметін тоқтатуға негіз болмайды.
Негіз: № 290-VIII Заң, 67-бап, 7-тармақ
Жиі қойылатын сұрақтар
«Б» корпусы деген не, қарапайым тілмен айтқанда?
Бұл мемлекеттік органдардың жұмысын қамтамасыз ететін әкімшілік лауазымдар: ұйымдастырушылық, құқықтық, ақпараттық, талдамалық, қаржылық-экономикалық және басқа да жұмыс. Олар басқарушылық «А» корпусына жатпайды (№ 290-VIII Заңның 1-бабының 5) тармақшасы). Оларға конкурс арқылы орналасасыз (28-баптың 1-тармағы).
«Б» корпусына кімдер жатады?
Лауазымдар тізілімі «Б» корпусына жатқызған әкімшілік лауазымдардағы қызметшілер. Бұл бес санаттар тобы: Президент Әкімшілігінен (A) бастап ауыл мен ауылдық округ әкімдерінің аппараттарына (E-G) дейін. Тізілімді Президенттің 2015 жылғы 29 желтоқсандағы № 150 Жарлығы бекіткен.
«А» корпусы мен «Б» корпусының айырмасы қандай?
«А» корпусы басқарушылық деңгей: оған конкурссыз тағайындайды (27-баптың 1-тармағы), ал арнаулы біліктілік талаптарын Президент бекітеді (23-баптың 6-тармағы). «Б» корпусына конкурс арқылы кіресіз, ал конкурсқа заңнаманы білуге арналған тесттен кейін жіберіледі (28-бап).
A-1 санаты «А» корпусы ма?
Жоқ. A-1 … A-5 «Б» корпусының ішіндегі A тобының санаттары, яғни Президент Әкімшілігі мен Қауіпсіздік Кеңесі Аппаратының лауазымдары. «А» корпусы тізілімде әріпсіз 1 және 2-санаттармен белгіленген.
Саяси мемлекеттік қызметшілер «А» корпусына жата ма?
Жоқ. Саяси мемлекеттік қызметші бөлек түр: оны Конституция мен заңдарға сәйкес Президент, Үкімет, Құрылтай немесе өзге адамдар (органдар) тағайындайды және босатады, ол саяси жауапты болады (1-баптың 27) тармақшасы). Ал «А» және «Б» корпустары әкімшілік лауазымдар (1-баптың 2) тармақшасы).
«Б» корпусына арналған заңдар қандай?
Тест төрт акт бойынша өтеді: Конституция (15 сұрақ), «Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызметі туралы» Заң (15), «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» Заң (15) және Әдеп кодексі (10). 55 сұрақтың кемінде 30-ына және әр акт бойынша кемінде 5 сұраққа дұрыс жауап беру керек. Конкурсқа қатысатын мемлекеттік қызметшілер бұл тестті тапсырмайды (Тестілеу қағидаларының 4-тармағы).