Мемлекеттік қызметке қалай кіруге болады? «Б» корпусының әкімшілік лауазымына конкурс арқылы орналасасыз (№ 290-VIII Заңның 28-бабының 1-тармағы). Алдымен 21-баптағы шарттарға сай екеніңізді тексересіз. Содан кейін eqyzmet.gov.kz порталында заңнаманы білуге арналған тест тапсырасыз (55 сұрақ, кемінде 30 дұрыс жауап және әр акт бойынша кемінде 5), сосын жеке қасиеттерді бағалаудан өтесіз. Одан кейін бос лауазымға өтінім беріп, конкурс кезеңдерінен өтесіз: құжаттар, эссе мен әңгімелесу немесе практикалық бағалау. Конкурс жеңімпазы лауазымға қабылданады, содан кейін арнайы тексеруден өтеді (22-бап).
gostest24.kz редакциясы · · 11 мин оқу
Заң редакциясы: № 290-VIII, 2026 жылғы 14 шілдедегі өзгерісімен · Конкурс пен тестілеу қағидалары: № 196 бұйрық, № 52 бұйрықпен берілген редакцияда · Тексерілді: 29.10.2026 · Әділет
| Қадам | Не болады | Норма |
|---|---|---|
| 1. Шарттарды тексеру | ҚР азаматтығы, мінсіз бедел, біліктілік талаптары, қабылдамауға негіздің болмауы | Заңның 21-бабы |
| 2. eqyzmet.gov.kz порталында тіркелу | ЖСН, ЭЦҚ немесе цифрлық сәйкестендіру арқылы кіресіз | Конкурс қағидаларының 5-тармағы |
| 3. Заңнаманы білуге арналған тест | 55 минутта 55 сұрақ, кемінде 30 дұрыс жауап және әр акт бойынша кемінде 5 | Заңның 28-бабы 2-тармағының екінші бөлігі, Тестілеу қағидаларына 2-қосымша |
| 4. Жеке қасиеттерді бағалау | заңнама тестінің өту шегіне жеткеннен кейін ғана | Тестілеу қағидаларының 80-тармағы |
| 5. Бос лауазымға өтінім беру | өтінім екі жұмыс күні қабылданады | Конкурс қағидаларының 36-тармағы, 39-тармағының 4) тармақшасы |
| 6. Конкурс кезеңдері | құжаттар, эссе мен әңгімелесу немесе практикалық бағалау, комиссия қорытындысы | Конкурс қағидаларының 34 және 64-тармақтары |
| 7. Тағайындау және арнайы тексеру | келесі жұмыс күні қабылдау, тексеру үш ай ішінде | Конкурс қағидаларының 100-тармағы, Заңның 22-бабы |
Екі Қағиданың мәтіні «Әділет» жүйесіндегі № 196 бұйрықта тұр. Олар жаңа заңнан бұрын бекітілген, сондықтан кей жерде бұрынғы № 416-V Заңға сілтеме жасайды. Заң нормалары төменде қолданыстағы № 290-VIII Заң бойынша берілген. Ал «Б» корпусы деген не, ол туралы бөлек мақалада жаздық.
Бір орынға неше кандидат келеді: 2026 жылғы сандар
eqyzmet.gov.kz порталының ашық аналитикасы («Интерактивті аналитика» бөлімі, 2026 жылғы деректер, 29.10.2026 жағдайы бойынша) мынаны көрсетеді: бірегей лауазымдар бойынша 12 718 бос жұмыс орны жарияланған, ал конкурсқа қатысуға 97 027 кандидат жіберілген. Яғни бір бос лауазымға 7 кандидаттан келеді.
Бұл конкурсқа жіберілгендердің саны ғана, тест тапсырғандардың бәрі емес. 2026 жылы заңнама тестін қанша адам тапсырғаны туралы ресми статистиканы біз таба алмадық.
1-қадам. Мемлекеттік қызметке кіру шарттары: 21-бап
Мемлекеттік қызметке мінсіз беделі бар, біліктілік талаптарына сай болатын, өздерінің жеке және кәсіби қасиеттері, білім деңгейі бойынша өздеріне жүктелген лауазымдық міндеттерді орындауға қабілетті, сондай-ақ Қазақстан Республикасының Әлеуметтік кодексінде белгіленген зейнеткерлік жасқа толмаған Қазақстан Республикасының азаматтары қабылданады.
— № 290-VIII Заң, 21-бап, 1-тармақ
Біліктілік талаптары деп білімге, жұмыс тәжірибесіне және құзыреттерге қойылатын талаптарды айтады (1-баптың 7) тармақшасы). Нақты лауазымға қойылатын негізгі талаптар конкурс туралы хабарландыруда жазылады (Конкурс қағидаларының 39-тармағы).
Мемлекеттік қызметке кірген кезде сіз мемлекеттік қызметте болуға байланысты шектеулерді және сыбайлас жемқорлыққа қарсы шектеулерді қабылдайсыз (21-баптың 1-тармағы). Мысалға, кәсіпкерлік қызметпен айналысуға болмайды, ал ақы төленетін басқа қызметтің ішінде тек оқытушылық, ғылыми, шығармашылық қызметке және резервтегі әскери қызметке рұқсат бар (14-баптың 1-тармағының 6) және 8) тармақшалары).
21-баптың 2-тармағы мемлекеттік қызметке қабылданбайтын адамдарды 19 тармақшада санамалайды. Солардың ішінде:
- 2) тармақша: он сегіз жасқа толмаған адам, егер лауазымға заңнамада өзге талап белгіленбесе;
- 3) тармақша: біліктілік талаптарына сай келмейтін адам;
- 6) тармақша: заңдарда белгіленген шектеулерді қабылдаудан бас тартқан адам;
- 7) және 17) тармақшалар: жойылмаған немесе алынбаған сотталғандығы бар адам және сыбайлас жемқорлық қылмыс жасаған адам;
- 9) тармақша: қызметке кірер алдындағы екі жыл ішінде мемлекеттік қызметке кір келтіретін тәртіптік теріс қылық үшін жұмыстан шығарылған адам.
9)–16) тармақшалардағы мерзімдер бір жылдан сегіз жылға дейін, ал басшы лауазымға орналасу үшін олар үш жылға ұлғайтылады (3-тармақ). Шығыстары кірістеріне сәйкес келмегені үшін жұмыстан шығарылу туралы 11) тармақша 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап қана қолданысқа енгізіледі (90-баптың 1-тармағы). Барлық мерзімнің кестесі және ескі заңмен салыстыру мемлекеттік қызмет туралы жаңа заң жайлы мақалада берілген.
Осы мәліметтерді ұсынбау немесе қасақана бұрмалау мемлекеттік қызметке қабылдаудан бас тартуға және мемлекеттік қызметті тоқтатуға негіз болады (6-тармақ). Сондай-ақ сіз және жұбайыңыз (зайыбыңыз) мемлекеттік кірістер органдарына активтер мен міндеттемелер туралы декларация ұсынасыздар (7-тармақ).
2-қадам. eqyzmet.gov.kz порталында тіркелу
Жалпы конкурс eqyzmet.gov.kz сыртқы интернет-порталында өтеді (Конкурс қағидаларының 2-тармағы), тест те сонда тапсырылады. Кандидат жүйеде тіркеліп, бірыңғай авторландыру (IDP/SSO) арқылы кіреді: ЖСН, ЭЦҚ немесе цифрлық сәйкестендіру арқылы (5-тармақ). Электрондық жеке іс мемлекеттік жүйелердегі мәліметтерден жиналады. Сіз оның дұрыстығын тексеріп, әр еңбек жазбасы бойынша функционалдық бағытын көрсетесіз (8-тармақ). Порталдағы керек бөлімдер: «Тестілеу», «Бос жұмыс орындары» және «Түлектерге арналған бос орындар».
3-қадам. Заңнаманы білуге арналған тест
Уәкілетті орган айқындайтын тәртіппен тестілеу рәсімдерінен алдын ала өткен азаматтар конкурсқа қатысуға жіберіледі.
— № 290-VIII Заң, 28-бап, 2-тармақ, екінші бөлік
- 4 акт бойынша 55 сұрақ: Конституция бойынша 15, Мемлекеттік қызмет туралы заң бойынша 15, Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы заң бойынша 15 және Әдеп кодексі бойынша 10 сұрақ. Барлығына 55 минут беріледі, ал өту үшін кемінде 30 дұрыс жауап және әр акт бойынша кемінде 5 дұрыс жауап керек.
- Мемлекеттік тілді білуге арналған тест бөлек өтеді: 20 сұрақ, 20 минут, өту шегі белгіленбейді.
- Тестті eqyzmet.gov.kz порталында прокторингпен немесе іріктеу рәсімі әкімшісінің тестілеу залында тапсырасыз (Тестілеу қағидаларының 6-тармағы). Конкурс басталғанға дейін немесе конкурсқа өтінім қабылдау мерзімі ішінде тапсыруға болады (2-тармақ).
- Сертификат бір жыл жарамды (7-тармақ). Өту шегіне жетпесеңіз, күнтізбелік үш күннен кейін қайта тапсыра аласыз (20-тармақ).
Конкурсқа қатысатын мемлекеттік қызметшілер бұл тестті тапсырмайды (Тестілеу қағидаларының 4-тармағы). Сұрақтар, прокторинг және қайта тапсыру туралы толығырақ мемлекеттік қызмет тесті қалай өтетіні туралы мақалада жаздық.
Тіркелусіз 10 тегін сұрақпен бастап көруге болады.
4-қадам. Жеке қасиеттерді бағалау
Бұл ретте, жеке қасиеттерін бағалауға тестілеу бағдарламаларында көрсетілген Қазақстан Республикасының заңнамасын білуге арналған тестілеуде мәндерден төмен нәтиже алған адамдар, мемлекеттік қызметшілерді қоспағанда, жіберілмейді.
— Тестілеу қағидалары, 80-тармақ
Жеке қасиеттерді бағалау (орысша «ОЛК») бөлек тестілеу. Оның қорытындысы да сертификат сияқты бір жыл жарамды (Тестілеу қағидаларының 7-тармағы). Конкурс үшін бұл кезеңнің салмағы үлкен, себебі эссеге немесе практикалық бағалауға жеке қасиеттерді бағалау бойынша ең жоғары балл жинаған бестен артық емес кандидат жіберіледі (Конкурс қағидаларының 51 және 82-тармақтары). Ал жеңімпаз жеке қасиеттерді бағалау мен конкурс кезеңдерінің жиынтық баллы бойынша анықталады (96-тармақ). Біздің тренажер бұл бағалауға дайындамайды.
5-қадам. Бос орындарды қайдан қарау керек және өтінім қалай беріледі
Конкурс туралы хабарландыру жүйеде, мемлекеттік органның және уәкілетті органның интернет-ресурстарында өтінім қабылдау басталғанға дейін екі жұмыс күні бұрын жарияланады (Конкурс қағидаларының 36-тармағы). Өтінім қабылдау басталған күннен бастап екі жұмыс күні ғана қабылданады (39-тармақтың 4) тармақшасы). Егер «Б» корпусының лауазымы үш айдан астам бос тұрса, онда конкурс мемлекеттік цифрлық кадр жүйесі арқылы автоматты түрде жариялануға тиіс (Заңның 28-бабының 3-тармағы).
Кадр қызметі білім туралы құжаттарыңызды, ал лауазымға еңбек өтілі керек болса, еңбек кітапшасын және (немесе) қызметтік тізімді тексереді (46-тармақ). Сертификат пен жеке қасиеттерді бағалау қорытындысының бар-жоғын жүйе өзі анықтайды (44-тармақ).
6-қадам. Мемлекеттік қызметке конкурс кезеңдері
Конкурс қағидаларының 34-тармағында бес кезең аталады:
- жалпы конкурс өткізу туралы хабарландыруды жариялау;
- кандидаттардың құжаттарын қабылдау және қарау;
- эссе жазу;
- мемлекеттік органның конкурстық комиссиясымен әңгімелесу;
- мемлекеттік органның конкурстық комиссиясының қорытындысы.
Әңгімелесу бейнебайланыс арқылы немесе практикалық бағалау түрінде өтеді (64-тармақ). Бейнебайланыс арқылы әңгімелесуге эссе жазу кезеңінен сәтті өткен кандидаттар жіберіледі (67-тармақ). Ал төменгі лауазымдарға жалпы конкурста бейнебайланыс арқылы әңгімелесу жүргізілмейді (65-тармақ).
Эссені жүйеде онлайн жазасыз, оған 45 минуттан артық уақыт берілмейді (58-тармақ), ал бұл кезең бейнеге жазылады (57-тармақ). Комиссия мүшелері эссені бес баллдық шәкіл бойынша бағалайды (61-тармақ). Бейнебайланыс арқылы әңгімелесу әр кандидатпен 15 минуттан аспайды (76-тармақ). Әңгімелесудің мақсаты кандидаттың кәсіби және жеке қасиеттерін бағалау (63-тармақ), ал онда не сұралатыны туралы төмендегі сұрақ-жауапта жаздық.
Практикалық бағалау конкурсқа жіберілгеннен кейінгі келесі жұмыс күні басталады (81-тармақ). Онда жүйе таңдаған екі тапсырманы орындайсыз, оған 120 минуттан артық уақыт берілмейді (89 және 90-тармақтар).
Кім жеңеді
Жеке қасиеттерді бағалау мен конкурс кезеңдерінен ең көп жиынтық балл жинаған кандидат жеңімпаз болады (96-тармақ). Баллдар тең болса, еңбек өтілі көп кандидат жеңеді, ал өтілі де тең болса, білім деңгейі қаралады (97-тармақ). Конкурс қорытындысы туралы шешімге уәкілетті органға немесе сотқа шағым жасауға болады (Заңның 28-бабы 2-тармағының бесінші бөлігі).
7-қадам. Тағайындау, арнайы тексеру және ант
Конкурс қорытындысы шыққаннан кейінгі келесі жұмыс күні жеңімпаз лауазымға қабылданады. Егер алдыңғы жұмыс беруші бір айлық жұмыспен өтеу мерзімін белгілесе немесе тараптар басқа мерзімге келіссе, онда кейінірек қабылданады (Конкурс қағидаларының 100-тармағы). Мемлекеттік қызметші емес жеңімпаз күнтізбелік он күн ішінде еңбек қызметін растайтын құжат пен № 075/у нысанындағы медициналық анықтаманы тапсырады (101-тармақ).
Содан кейін арнайы тексеру басталады (Заңның 22-бабы). Мемлекеттік орган сізді қабылдаған күннен бастап күнтізбелік отыз күн ішінде құжаттарыңызды ұлттық қауіпсіздік органдарына жібереді, ал тексеру үш ай ішінде жүргізіледі (1 және 3-тармақтар). Нәтиже шыққанға дейін сіз еңбек шарты бойынша лауазымдағы міндеттерді уақытша атқарасыз, бұл кезең мемлекеттік қызмет өтіліне қосылады (4-тармақ). Нәтиже теріс болса, еңбек қатынастары тоқтатылады.
Мемлекеттік қызметшілер ант береді, ал ант беруден бас тарту мемлекеттік қызметті тоқтатуға алып келеді (31-бап).
Мемлекеттік қызметке конкурссыз орналасу
Бұл тек Заңның 28-бабында аталған жағдайларда мүмкін. Негізгілері мыналар:
- «Б» корпусының уақытша бос лауазымына: тараптардың келісімі бойынша, бірақ бір жылдан аспайтын мерзімге (4-тармақ);
- уәкілетті комиссияның шешімімен: қызметтегі судьялар, Конституциялық сот судьялары, Құрылтай депутаттары, тұрақты негізде жұмыс істейтін мәслихат депутаттары, халықаралық және шетелдік ұйымдарда соңғы кемінде бес жыл жұмыс істегендер, Президенттік жастар кадр резервіне алынғандар және басқалар (5-тармақ);
- уәкілетті органмен келісу бойынша: өкілеттік мерзімі аяқталғаннан кейін бір жыл ішінде «А» корпусының бұрынғы қызметшілері мен сайланған қызметшілер, өңірлік жастар кадр резервіне алынғандар және басқалар (6-тармақ);
- сол 6-тармақ бойынша жоғары оқу орнын уәкілетті орган белгілеген мәннен төмен емес нәтижемен бітірген түлектер: оқуды бітіргеннен кейін бір жыл ішінде және тек Заңда аталған лауазымдарға, яғни аудандардағы, облыстық маңызы бар қалалардағы (облыс орталығынан басқа), ауылдар мен ауылдық округтердегі төменгі немесе басшы емес лауазымдарға;
- мемлекеттік органдар басшыларының көмекшілері немесе кеңесшілері, баспасөз хатшылары (8-тармақ).
Егер сіз бұл тармақтарға жатпасаңыз, онда жол біреу: тест, жеке қасиеттерді бағалау және конкурс.
Өзіңізді тексеріңіз: заң бойынша 3 сұрақ
Заң бойынша біліктілік талаптары мемлекеттік лауазымға орналасуға үміткер азаматтарға не бойынша қойылады?
- A) жасы, денсаулығы және тұрғылықты жері бойынша
- B) білімі, отбасылық жағдайы және жекеменшік сектордағы өтілі бойынша
- C) шет тілдерін білуі, жасы және наградаларының болуы бойынша
- D) білімі, жұмыс тәжірибесі және құзыреттері бойынша
Дұрыс жауап: D) білімі, жұмыс тәжірибесі және құзыреттері бойынша. Заңның 1-бабының 7) тармақшасы: біліктілік талаптары – білімі, жұмыс тәжірибесі және құзыреттері бойынша қойылатын талаптар.
Негіз: № 290-VIII Заң, 1-бап, 7) тармақша
Басшы лауазымға орналасу үшін 21-баптың 2-тармағының 9)–16) тармақшаларында көрсетілген шектеулердің мерзімі қаншаға ұлғайтылады?
- A) бір жылға
- B) екі жылға
- C) үш жылға
- D) бес жылға
Дұрыс жауап: C) үш жылға. Заңның 21-бабының 3-тармағы: басшы лауазымға орналасу үшін аталған шектеулердің мерзімі үш жылға ұлғайтылады.
Негіз: № 290-VIII Заң, 21-бап, 3-тармақ
"Б" корпусының уақытша бос лауазымындағы міндеттерді уақытша атқару үшін конкурссыз қабылданған азаматпен еңбек қатынастары қандай мерзімге жүзеге асырылады?
- A) тараптардың келісімі бойынша, бірақ бір жылдан аспайтын кезеңге
- B) ұзарту құқығынсыз үш айдан аспайтын мерзімге
- C) тараптардың келісімі бойынша, бірақ екі жылдан аспайтын кезеңге
- D) негізгі қызметші жұмысқа шыққанға дейін мерзімсіз
Дұрыс жауап: A) тараптардың келісімі бойынша, бірақ бір жылдан аспайтын кезеңге. Заңның 28-бабының 4-тармағы: мұндай еңбек қатынастары тараптардың келісімі бойынша, бірақ бір жылдан аспайтын кезеңге жүзеге асырылады.
Негіз: № 290-VIII Заң, 28-бап, 4-тармақ
Жиі қойылатын сұрақтар
Мемлекеттік қызметке неше жастан кіруге болады?
Он сегіз жастан, егер нақты лауазымға заңнамада өзге талап белгіленбесе (№ 290-VIII Заңның 21-бабы 2-тармағының 2) тармақшасы). Жоғарғы шегі Әлеуметтік кодексте белгіленген зейнеткерлік жас (21-баптың 1-тармағы). Бірақ өкілеттік мерзімі Конституция мен заңдарда айқындалған саяси лауазымдарға бұл шек қолданылмайды.
Мемлекеттік қызметші болсам, тест тапсыруым керек пе?
Жоқ. «Конкурсқа қатысатын мемлекеттік қызметшілер мемлекеттік тіл мен Қазақстан Республикасының заңнамасын білуге арналған тестілеуден өтпейді» (Тестілеу қағидаларының 4-тармағы). Жеке қасиеттерді бағалауға жіберу кезіндегі өту шегі ережесі де мемлекеттік қызметшілерге қолданылмайды (80-тармақ).
Мемлекеттік қызмет тестінің сертификаты қанша уақыт жарамды?
Тестілеу өткен күннен бастап бір жыл, жеке қасиеттерді бағалау қорытындысы да сонша (Тестілеу қағидаларының 7-тармағы). Сертификат жарамды кезде тестті қайта тапсырмайсыз, сондықтан балды қайта тапсыру арқылы көтеру мүмкін емес (19-тармақ).
Мемлекеттік қызметке конкурста әңгімелесуде не сұрайды?
Дайын сұрақтар тізімі жоқ. Комиссия әр бос лауазымның өкілеттіктерін ескеріп, он бағыттан аспайтын сұрақтар тізбесін өзі жасайды (Конкурс қағидаларының 72-тармағы). Бірақ шегі бар: «Әңгімелесу өткізу барысында жарияланған бос лауазымның функционалдық міндеттерінен тыс, терең арнайы білімді талап ететін сұрақтар қоюға, оның ішінде заңнама нормаларын шамадан тыс нақтылауға жол берілмейді» (73-тармақ). Бір лауазымға үміткер кандидаттарға бірдей сұрақтар тең көлемде қойылады (75-тармақ).
Тренажер мемлекеттік қызметке конкурсқа дайындай ма?
Тек заңнаманы білуге арналған тестке: Конституция, Мемлекеттік қызмет туралы заң, Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы заң және Әдеп кодексі. Жеке қасиеттерді бағалауға, эссеге, әңгімелесуге және мемлекеттік тіл тестіне дайындамайды. Біз мемлекеттік орган емеспіз және жұмысқа орналасуға уәде бермейміз.