Мемлекеттік қызмет туралы жаңа заң деп «Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызметі туралы» 2026 жылғы 19 мамырдағы № 290-VIII Заңды айтады. Ол 2026 жылғы 1 шілдеден бастап қолданылады және 2015 жылғы 23 қарашадағы № 416-V бұрынғы заңның орнын басты. Конкурс алдындағы тест сақталды, бірақ баптардың нөмірі өзгерді, сондықтан ескі тест жинақтарындағы бап нөмірлері енді сәйкес келмейді.
gostest24.kz редакциясы · · 9 мин оқу
Мемлекеттік қызмет туралы заң 2026: қашан күшіне енді
Заң 13 тараудан және 90 баптан тұрады. Оның 90-бабының 5-тармағы бойынша бұрынғы № 416-V Заңның күші жойылды. «Б» корпусы тестінің бағдарламасы заңды нөмірсіз, тек атауымен көрсетеді (55 сұрақтың 15-і), сондықтан енді бұл № 290-VIII Заң. Ресми мәтіні: adilet.zan.kz.
| Мерзім | Нормалар | Негіз |
|---|---|---|
| 2026 жылғы 1 шілдеден | төмендегі нормалардан басқа бүкіл заң | 90-баптың 1-тармағы |
| 2027 жылғы 1 қаңтардан | мемлекеттік қызметке кіруге даярлау туралы 4-тарау (18–20-баптар); шығыстардың кірістерге сәйкес келмеуі туралы нормалар: 21-баптың 2-тармағы бірінші бөлігінің 11) тармақшасы, 67-баптың 3-тармағының 27) тармақшасы, 68-баптың 29-тармағы | 90-баптың 1-тармағы |
| 2029 жылғы 1 қаңтарға дейін тоқтатыла тұрады | 35-баптың 2–5-тармақтары, 42-баптың 3-тармағы, 43-баптың 3, 5, 7-тармақтары, 61-баптың 2–3-тармақтары, 64-баптың 4-тармағы бірінші бөлігінің 4) тармақшасы. Бұл кезеңде олар 90-баптың 2-тармағында берілген уақытша редакцияда қолданылады | 90-баптың 2–3-тармақтары |
Біздің тренажерде 4-тарау мен 2027 жылы күшіне енетін нормалар бойынша сұрақ жоқ, ал тоқтатыла тұрған тармақтар бойынша сұрақтар уақытша редакция бойынша құрылған.
«Б» корпусына кіру жолы
- Заңнаманы білуге арналған тест конкурсқа дейін тапсырылады (тест қалай өтеді).
- Конкурс мемлекеттік цифрлық кадр жүйесі арқылы өтеді. Оның қорытындысына уәкілетті органға немесе сотқа шағым жасауға болады (28-баптың 2-тармағы).
- Қабылдау және арнайы тексеру. Ұлттық қауіпсіздік органдары тексеріп жатқанда сіз лауазымда көзделген міндеттерді уақытша атқарасыз (22-баптың 4-тармағы).
- Қабылданғаннан кейін кадр қызметі сіз қабылдаған шектеулерді күнтізбелік отыз күн ішінде жазбаша түрде тіркейді (30-баптың 3-тармағы). Лауазымға кіріскен күннен бастап отыз күн ішінде өзіңізді құмар ойындарға және бәс тігуге қатысудан шектеуіңіз керек (14-баптың 8-тармағы). Сондай-ақ ант бересіз (31-бап).
Уәкілетті орган айқындайтын тәртіппен тестілеу рәсімдерінен алдын ала өткен азаматтар конкурсқа қатысуға жіберіледі.
— № 290-VIII Заң, 28-бап, 2-тармақ, екінші бөлік
Тестілеу тәртібін Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігі Төрағасының 2025 жылғы 8 желтоқсандағы № 196 бұйрығымен бекітілген Қағидалар белгілейді. Конкурсқа қатысатын мемлекеттік қызметшілер бұл тестті тапсырмайды. Бұрын бұл ереже заңның өзінде жазылған еді (№ 416-V Заңның 27-бабының 9-тармағы), ал қазір Қағидалардың 4-тармағында тұр.
Қызметке кіру шарттары: 21-бап (бұрын 16-бап)
Мемлекеттік қызметке мінсіз беделі бар, біліктілік талаптарына сай, Әлеуметтік кодексте белгіленген зейнеткерлік жасқа толмаған Қазақстан Республикасының азаматтары қабылданады (1-тармақ). Ескі 16-бапта мінсіз бедел туралы талап болған жоқ. 12-баптың 2-тармағы бойынша, егер қызметке қабылдаудан бас тартуға негіз болса немесе кір келтіретін теріс қылық не қызметтік әдепті сақтамағаны үшін алынбаған тәртіптік жаза болса, онда адам мінсіз беделі бар деп саналмайды.
Мына үш негізге заң мерзім белгілемейді: жойылмаған немесе алынбаған сотталғандық (7), сыбайлас жемқорлық қылмыс жасау (17), ауыр немесе аса ауыр қылмыс үшін бұрын сотталу не заңда аталған негіздермен қылмыстық жауаптылықтан босатылу (18). Ал кестедегі негіздер жұмыстан шығару, жаза немесе үкім қызметке кірер алдындағы көрсетілген мерзім ішінде болса ғана қолданылады:
| Негіз (21-баптың 2-тармағы) | Мерзім | Басшы лауазым |
|---|---|---|
| Мемлекеттік қызметке кір келтіретін тәртіптік теріс қылық үшін жұмыстан шығарылған (9) | 2 жыл | 5 жыл |
| Шектеулерді немесе қызметтік әдепті сақтамағаны үшін жұмыстан шығарылған (9) | 1 жыл | 4 жыл |
| Құқық қорғау, әскери және өзге де қызметтен теріс себептермен шығарылған (10) | 2 жыл | 5 жыл |
| Сенімнен айырылуына байланысты саяси лауазымнан шығарылған (12) | 2 жыл | 5 жыл |
| Әкімшілік сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылық үшін әкімшілік жаза (13) | 3 жыл | 6 жыл |
| Қылмыстық теріс қылық (14) | 3 жыл | 6 жыл |
| Онша ауыр емес қылмыс (15) | 5 жыл | 8 жыл |
| Ауырлығы орташа қылмыс (16) | 8 жыл | 11 жыл |
Ескі 16-баппен салыстырғанда тізімге азаматтығы тоқтатылған адам (1), біліктілік талаптарына сай келмейтін адам (3) және психикалық денсаулық саласында медициналық көмек көрсететін ұйымдарда есепте тұрған адам (5) қосылды. Сенімнен айырылғаны үшін саяси лауазымнан шығарылғандарға арналған мерзім үш жылдан екі жылға қысқарды. Ал мәліметтерді ұсынбау немесе қасақана бұрмалау енді қызметке қабылдаудан бас тартуға ғана емес, мемлекеттік қызметті тоқтатуға да негіз болады (6-тармақ).
Арнайы тексеру: 22-бап (бұрын 19-бап)
Міндетті арнайы тексеруді ұлттық қауіпсіздік органдары үш ай ішінде жүргізеді, ал сайланатын лауазымдарға кандидаттарды күнтізбелік отыз күн ішінде тексереді (3-тармақ). Жаңа нормалар да бар: мемлекеттік орган азаматты лауазымға қабылдаған күннен бастап күнтізбелік отыз күн ішінде оның құжаттарын тексеруге жібереді (1-тармақ), ал нәтиже теріс болса, еңбек қатынастары тоқтатылады (4-тармақ).
Егер мемлекеттік қызметті тоқтатып, үш ай ішінде қайта кірсеңіз, арнайы тексеруден қайта өтпейсіз. Ол үшін қызмет теріс себептермен, бағалау не аттестаттау нәтижесі бойынша тоқтатылмауы керек, ал сол үш айда сіз жеке немесе заңды тұлғалармен еңбек қатынастарында болмауыңыз және Қазақстаннан шықпауыңыз керек (5-тармақ). Ескі заңда бұл мерзім күнтізбелік отыз күн еді (27-баптың 8-тармағы).
Шектеулер: 14-бап (бұрын 13-бап)
Мемлекеттік қызметшіге ақы төленетін басқа қызметпен айналысуға тыйым салынады. Тек оқытушылық, ғылыми, шығармашылық қызметке және резервтегі әскери қызметті өткеруге рұқсат етіледі (1-тармақтың 6) тармақшасы). Ескі заңда бұл жерде «педагогтік, ғылыми және өзге де шығармашылық қызмет» деп жазылған еді, резервтегі әскери қызмет онда да болған. № 416-V Заңда болмаған жаңа міндет те бар: лауазымға кіріскен күннен бастап күнтізбелік отыз күн ішінде өзіңізді құмар ойындарға және бәс тігуге қатысудан өз бетіңізше шектеуіңіз керек (8-тармақ).
Жаңа заңда сынақ мерзімі жоқ
№ 416-V Заңның 20-бабы мемлекеттік қызметке алғаш рет кіретін азаматтарға үш айлық сынақ мерзімін белгілеген еді. Нәтижесі қанағаттанарлықсыз болса, оны тағы үш айға ұзартатын. № 290-VIII Заңда мұндай норма жоқ. Ал алғаш рет әкімшілік мемлекеттік қызметке кірген қызметшілерге тәлімгерлік көзделген (34-бап).
Конкурс және конкурссыз қабылдау: 28-бап
Бұрын конкурс жалпы және ішкі болып бөлінетін (ескі заңның 28 және 29-баптары), жаңа заңда мұндай бөлу жоқ. Егер лауазым үш айдан астам бос не уақытша бос тұрса, онда конкурс мемлекеттік цифрлық кадр жүйесі арқылы автоматты түрде жарияланады. Тек 4-тармақ бойынша лауазымға адам уақытша қабылданған жағдайда конкурс автоматты түрде жарияланбайды (28-баптың 3-тармағы).
Уәкілетті комиссияның шешімімен конкурссыз, мысалы, қызметтегі судьяларды, Конституциялық сот судьяларын, Құрылтай депутаттарын және тұрақты негізде жұмыс істейтін мәслихат депутаттарын қабылдауға болады (5-тармақтың 1) тармақшасы). Ескі заңда бұл жерде «Парламент депутаттары» тұрған (15-баптың 3-тармағы). Жаңа Конституция бойынша заң шығару билігін Құрылтай жүзеге асырады (52-баптың 1-тармағы). Конституциялық сот судьяларын 2026 жылғы 14 шілдедегі № 350-VIII Заң қосты. «Әділет» жүйесінің 2026 жылғы 29 қазандағы деректері бойынша бұл жаңа заңға енгізілген жалғыз өзгеріс.
Ескі бап → жаңа бап
| Тақырып | № 416-V Заң | № 290-VIII Заң |
|---|---|---|
| Мемлекеттік қызметшінің негізгі құқықтары | 9-бап | 16-бап |
| Негізгі міндеттері | 10-бап | 17-бап |
| Шектеулер | 13-бап | 14-бап |
| Уәкілетті комиссияның шешімімен «Б» корпусына конкурссыз қабылдау | 15-баптың 3-тармағы | 28-баптың 5-тармағы |
| Қызметке кіру шарттары | 16-бап | 21-бап |
| Біліктілік талаптары | 17-бап | 23-бап |
| Қабылданған шектеулерді жазбаша тіркеу | 18-бап | 30-баптың 3-тармағы |
| Арнайы тексеру | 19-бап | 22-бап |
| Сынақ мерзімі | 20-бап | жоқ |
| Ант | 21-бап | 31-бап |
| Тестілеуден өткендерді конкурсқа жіберу | 28-баптың 3-тармағы | 28-баптың 2-тармағы |
| Тәртіптік теріс қылықтар мен жазалар | 44-бап | 61-бап |
| Мемлекеттік қызметке кір келтіретін тәртіптік теріс қылықтар | 50-бап | 62-бап |
Ескі тест жинақтарында не ескірді
2026 жылғы 1 шілдеге дейін құрастырылған жинақтар № 416-V Заңға сүйенеді. Оларда жиі кездесетін сәйкессіздіктер:
- 62-бап пен 21-баптың орнына «50-бап» пен «16-бап»;
- Құрылтай депутаттарының орнына «Парламент депутаттары»;
- үш айлық сынақ мерзімі;
- жалпы және ішкі конкурс;
- сенімнен айырылғаны үшін шығарылғаннан кейін екі жылдың орнына үш жыл;
- «оқытушылық» қызметтің орнына «педагогтік» қызмет.
Біздің сұрақтар № 290-VIII Заңның 2026 жылғы 14 шілдедегі редакциясы бойынша құрылған, әрқайсысында бап пен тармақ көрсетілген: мемлекеттік қызмет туралы заң бойынша тест, төрт акт бойынша тест сұрақтары жауаптарымен.
Өзіңізді тексеріңіз: жаңа заң бойынша 6 сұрақ
Мемлекеттік қызметші мемлекеттік лауазымға кіріскен күннен бастап күнтізбелік отыз күн ішінде не істеуге міндетті?
- A) өзін құмар ойындарға және (немесе) бәс тігуге қатысудан өз бетінше шектеуге
- B) мемлекеттік қызмет істері жөніндегі уәкілетті органда тағылымдамадан өтуге
- C) персоналды басқару қызметіне біліктілік емтиханын тапсыруға
- D) әдеп жөніндегі уәкілге жазбаша түсініктеме беруге
Дұрыс жауап: A) өзін құмар ойындарға және (немесе) бәс тігуге қатысудан өз бетінше шектеуге. Заңның 14-бабының 8-тармағы: лауазымға кіріскен күннен бастап күнтізбелік отыз күн ішінде өзін құмар ойындар мен бәс тігуге қатысудан өз бетінше шектеу қажет.
Негіз: № 290-VIII Заң, 14-бап, 8-тармақ
Егер тиісті лауазымдарға өзге талаптар белгіленбесе, қанша жасқа толмаған азамат мемлекеттік қызметке қабылданбайды?
- A) он алты жасқа
- B) он сегіз жасқа
- C) жиырма бір жасқа
- D) жиырма бес жасқа
Дұрыс жауап: B) он сегіз жасқа. Заңның 21-бабы 2-тармағының 2) тармақшасы: заңнамада өзгеше белгіленбесе, он сегіз жасқа толмаған азамат мемлекеттік қызметке қабылданбайды.
Негіз: № 290-VIII Заң, 21-бап, 2-тармақ, 2) тармақша
Мемлекеттік қызметке кірер алдындағы қандай мерзім ішінде мемлекеттік қызметке кір келтіретін тәртіптік теріс қылық жасағаны үшін жұмыстан шығарылған азамат мемлекеттік қызметке қабылданбайды?
- A) алты ай
- B) бір жыл
- C) екі жыл
- D) үш жыл
Дұрыс жауап: C) екі жыл. Заңның 21-бабы 2-тармағының 9) тармақшасы: мемлекеттік қызметке кірер алдындағы екі жыл ішінде кір келтіретін тәртіптік теріс қылық үшін жұмыстан шығарылған азамат қабылданбайды. Басшы лауазымға орналасу үшін бұл мерзім үш жылға ұлғайтылады (21-баптың 3-тармағы).
Негіз: № 290-VIII Заң, 21-бап, 2-тармақ, 9) тармақша
Мемлекеттік қызметке алғаш рет кіретін азаматтарға міндетті арнайы тексеруді қай органдар жүргізеді?
- A) Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздік органдары
- B) прокуратура органдары
- C) мемлекеттік қызмет істері жөніндегі уәкілетті орган
- D) ішкі істер органдары
Дұрыс жауап: A) Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздік органдары. Заңның 22-бабының 1-тармағы: міндетті арнайы тексеруді Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздік органдары жүргізеді.
Негіз: № 290-VIII Заң, 22-бап, 1-тармақ
Мемлекеттік лауазымдарға кандидаттарды (сайланатын лауазымдардан басқа) міндетті арнайы тексеру қандай мерзімде жүргізіледі?
- A) күнтізбелік отыз күн ішінде
- B) екі ай ішінде
- C) үш ай ішінде
- D) алты ай ішінде
Дұрыс жауап: C) үш ай ішінде. Заңның 22-бабының 3-тармағы: мемлекеттік лауазымдарға кандидаттарды міндетті арнайы тексеру үш ай ішінде жүргізіледі (сайланатын лауазымдарға отыз күн).
Негіз: № 290-VIII Заң, 22-бап, 3-тармақ
"Б" корпусының әкімшілік мемлекеттік лауазымына орналасуға арналған конкурс не арқылы өткізіледі?
- A) бұқаралық ақпарат құралдары арқылы
- B) Президент жанындағы уәкілетті комиссия арқылы
- C) мемлекеттік цифрлық кадр жүйесі арқылы
- D) облыстардың кадр комиссиялары арқылы
Дұрыс жауап: C) мемлекеттік цифрлық кадр жүйесі арқылы. Заңның 28-бабының 2-тармағы: "Б" корпусы лауазымына конкурс мемлекеттік цифрлық кадр жүйесі арқылы өткізіледі; оған тестілеуден алдын ала өткен азаматтар жіберіледі.
Негіз: № 290-VIII Заң, 28-бап, 2-тармақ
Жиі қойылатын сұрақтар
Мемлекеттік қызмет туралы жаңа заң қашан күшіне енді?
2026 жылғы 1 шілдеден бастап (№ 290-VIII Заңның 90-бабының 1-тармағы). Ал мемлекеттік қызметке кіруге даярлау туралы 4-тарау мен шығыстардың кірістерге сәйкес келмеуі туралы нормалар 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізіледі. № 416-V Заңның күші жойылды.
2026 жылғы 19 мамырдағы мемлекеттік қызмет туралы заңды қайдан оқуға болады?
Ресми мәтіні қазақ және орыс тілдерінде «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесінде жарияланған: adilet.zan.kz. 2026 жылғы 29 қазандағы жағдай бойынша оған 2026 жылғы 14 шілдедегі № 350-VIII Заңмен бір ғана өзгеріс енгізілген.
Жаңа заңға байланысты мемлекеттік қызмет тесті өзгерді ме?
Бағдарлама өзгерген жоқ: 55 сұрақ, оның 15-і «Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызметі туралы» Заң бойынша, яғни енді № 290-VIII Заң бойынша. Сұрақтар базасы қашан жаңартылғаны туралы ресми дерек таппадық, сондықтан қолданыстағы мәтін бойынша дайындалған жөн.
2027 жылғы 1 қаңтардан бастап мемлекеттік қызмет туралы заңда не өзгереді?
Мемлекеттік қызметке кіруге даярлау туралы 4-тарау (18–20-баптар) және шығыстардың кірістерге сәйкес келмеуі туралы нормалар қолданысқа енгізіледі. Ал 35, 42, 43, 61 және 64-баптардың тоқтатыла тұрған тармақтары негізгі редакциясымен тізбесін Президент айқындайтын мемлекеттік органдарда пилоттық режимде қолданыла бастайды.